«Бізге халықтың сенімі қажет» — БҚО әкімінің орынбасары Аманжол Алпысбаев

Электр энергиясының төмен тарифтері шын мәнінде халыққа ешқандай игіліктер бермейді. Облыс әкімінің орынбасары Аманжол Алпысбаевпен өткен сұхбатымыз күтпеген жерден басталды. Ол жаңа тарифтерді талқылауды экономикалық емес құндылықтан-халықтың сенімінен бастау қажет екеніне сенімді. Облыс әкімінің қазіргі командасы бұған қалай қол жеткізбек-біздің сұхбатымызда.

«Электр энергиясына тарифтерді талқылауда халық тарапынан да, монополист тарапынан да көптеген қорқыныштар мен аңыздар бар», — деп есептейді Аманжол Алпысбаев.

Біздің кездесуімізге электр энергиясының тарифі бойынша өткен қоғамдық тыңдаулардың нәтижелері себеп болды. Егер заттарды өз аттарымен атайтын болсақ, онда бұл қоғамдық тыңдаулар нәтижесіз аяқталды. Электр жабдықтаушылар үшін де, халық үшін де. Энергетиктер қоғамды жаңа тарифтің қажеттілігіне сендіре алмады, қоғам бұл не үшін қажет екенін түсінбеді. Естеріңізге сала кетейік, тарифтердің жаңа жобасы бойынша тұрғындар үшін электр энергиясы екі теңгеге, шағын және орта бизнес субъектілері үшін – бір теңгеге қымбаттап, бюджеттік мекемелер үшін 12.3 теңгеге арзандайды. Облыс әкімінің орынбасары Аманжол Алпысбаев неге билік тарифтің көтерілуі-халық үшін көп пайда болатын қадам деп санайды.

— Аңыздарды талдауды бастайық. Олар көп. Ең бастысы-электр үшін төлем отбасы бюджетінің жартысын жейді. Мен ақпаратты сұратып және оны талдадым. Іс жүзінде абоненттердің тек алты пайызы электр қуаты үшін бір адамға айына екі мың теңгеден артық төлейді. Тұтынушылардың басым көпшілігі-80 мың абонент немесе барлық отбасылардың 74% – ы электр энергиясы үшін айына бір мың теңгеден кем төлейді. Жаңа тариф бойынша халық үшін электр қуатының құнын сағат.КВт үшін екі теңгеге арттыру көзделіп отыр. Егер жалпы алсақ, осы 80 мың абонент электр энергиясы үшін айлық төлем 40-тан 180 теңгеге дейін, артық сомаға «ауырлайтын» болады.

Енді біз бюджеттік ұйымдар үшін тарифті неге бірте-бірте төмендету туралы ойлайтынымыз туралы. Қазіргі таңда бюджеттік ұйымдар сатып алатын электр энергиясы үшін тариф 37 теңге, ал тұрғындар үшін тариф 10,3 теңге. Бір қарағанда, халық үшін бәрі пайдалы. Бірақ бұл тағы бір аңыз. Өйткені, бюджеттік ұйымдардың электр энергиясы үшін сол салық төлеуші төлейді. Мұны мектеп мысалында қарастырайық. Біздің қалада 50-ге жуық мектеп бар. Оларды ұстап тұру бюджетке жылына 1,5 миллиард теңгеге түседі. Мен бұл санды көргенде, шошып кеттім. Бұл шығындар сомасы неден қалыптасатынын есептеп, анықтай бастадым. Мектепке бор, кеңсе тауарларын, жуғыш заттарды сатып алуға 1,5 млрд теңгенің 232 млн теңгесі ғана жұмсалады. Қалғандардың бәрі не үшін жұмсалады деп сұралады? Қалғанының бәрі коммуналдық қызметтерге.

Оның ішінде ең қымбаты – жылу, 800 млн теңге және электр қуаты. Бірақ бұл нонсенс! Мен өзімнен өзім ең қымбат электр энергиясын, жылу сатып аламын. Неліктен? Өйткені біз осындай тарифтерді өзіміз қабылдадық-халық үшін тариф өзіндік құнынан төмен және бюджеттік ұйымдар үшін үш есе жоғары. Халық үшін электр энергиясының өзіндік құнынан төмен болуы үшін біз электр энергетикасын субсидиялаймыз. Яғни тағы да салық төлеушілер есебінен электр энергиясын нормативтен тыс тұтынуды арзандатуға тырысамыз. Бұл субсидияның негізгі пайдаланушылары осы 80 мың абонент емес, ал бұл кішкентай топ – 6% — дан сәл артық 6 мың абонент, олар ай сайын бір адамға 2000 теңгеден астам сомаға электр энергиясын тұтынады. Бұл, әрине, ауқатты адамдар. Әлбетте, бұл әлеуметтік әділеттілік принципіне сәйкес келмейді.

— Сіз шағын және орта бизнес үшін тарифті төмендетуге уәде еттіңіз. Халыққа қалай тиімді екенін түсіндірсеңіз?

– Иә, Біздің мақсатымыз шағын және орта бизнес үшін тарифті төмендету. Өйткені, коммуналдық қызметтерге өз шығындарын бизнес өз тауарлары мен қызметтерінің құнына автоматты түрде салады және бұл халыққа тиімсіз болады. Мысалы, біз су мен кәріз тарифін көтереміз және шаштараз бірден бас жуу сияқты қызмет бағасын көтереді. Егер сіз кез келген өнімнің баға белгілеуіне талдау жүргізсеңіз, онда сіз құрғақ цифрларда өнім бағасында коммуналдық қызметтердің құны әдетте біз елестететін көлемде емес екенін көресіз. Логистика-иә. Онда ЖЖМ және т.б. – бұл тікелей көрінеді. Баға белгілеуге әсер ететін негізгі факторлар-жалақы қоры, логистика және орау. Нәтижесінде, егер сіз кез – келген өтімді өнімінің құнын-нанды, пакеттегі сүт пен картоп килограммын бөлсеңіз, онда сіз халық үшін ШОБ тарифтері бірнеше есе аз болуы үшін тиімді екенін көресіз.

— Сізде шағын және орта бизнеске қатысты тарифтік саясат дайындалды. Онда сіз неден шығып және не дайындап жатырсыз?

– Ең бастысы-екі нәрсе. Біз талдау жасадық, соның ішінде электр энергиясы бойынша да, бізде шығын көп. Мұнда да өз аңыздары бар. Мысалы, сіз электр желілерінің 80% тозғанын естігенсіз. Бұл өте үлкен аңыз. Бұл бухгалтерлік амортизация деп аталады. Шындығында, біздің тасымалдаушы компания жылына 4,5 млрд теңгеге электр энергиясын тасымалдайды. Бізден киловатт үшін 5,30 теңге алады. Бұл цифрдан оның табысы қалыптасады. Бұл компанияда екі заңмен бекітілген шығыс баптары бар, олар бойынша инвестициялар тартуға, жаңғырту мен жөндеуге құқығы бар. Бұл реттеуші пайда деңгейі. Ол 2% немесе 95 млн. теңгені құрайды. Және 7% – бұл амортизация. Нәтижесінде біз тек 9% аламыз. Бұл жылына 432 млн теңге. Бұл ақша қайда кетеді? Ал электр энергиясын тасымалдау үшін технологиялық шығындарды өтеуге қомақты үлес кетеді. Бұған шамамен 30% осы 4,5 млрд теңгеден салынады. Яғни, ол электр қуатын 3 теңгеден алады және сіздерге жеткізгенше осы үш теңгенің бір теңгесін жол бойында жоғалтады.

Бірақ апат бұл жерде емес, шығындардың төмендетілген баптарында. Шығындардың 28% – бұл жалақы. Олардың орташа айлық жалақы мөлшері 67 мың теңге. Ведомосте, жалақы мүлдем басқа болуы мүмкін. Және компания басшылығы не істейді? Ол төмен жалақы ставкасы бекітеді, сосын бос орындар есебінен бұдан шығу үшін штатты кеңітеді. Яғни, осы екі бапты қосамыз және бюджетке ешқандай пайда бермейтін жасырын субсидиялардың 60% алынады, жаңғыртуды жүргізуге мүмкіндік бермейді, электр энергиясының құнын төмендетпейді.

— Бұл олардың менеджментінің мәселесі ме?

– Жоқ, бұл тарифтік саясат проблемасы. Оған реттеудің көптеген тетіктері салынған, кез келген ауытқуы бұзушылық ретінде бағаланады және бұл үшін компанияға айыппұл салады. Мысалы, жалақы бойынша ақшаны аудару сияқты. Нәтижесінде, мемлекет реттеушінің атынан тасымалдаушы компаниясында даму бюджетін жинақтау мүмкіндігі болмайтын жағдайды жасайды. Барлығы жедел ағымдағы бюджетке кетеді. Өйткені даму бюджеті желілерде алдын алу жұмыстарын көздейді. Бірақ бұған ақша қалмайды. Осының салдарынан компания барлық уақытта тек апат кезінде іс-әрекет етуге мәжбүр. Ал апатты жою-профилактикалық жөндеуден 70% қымбат. Өйткені сізде апат болған кезде сізде сатып алуды жүргізуге, үздік өнім берушіні анықтауға және т.б. уақыт жоқ. Сізге тез арада техника қажет және саған қойылатын баға бойынша техника аласыз. Саудаға уақыт жоқ, апатты тез жою керек. Жалақыны да бір жарым есе көп төлейсің, себебі, ол жұмыстан тыс немесе нормативтен тыс уақытта. Нәтижесінде бұл жүктеме тарифтер мен шағын және орта бизнес арқылы халыққа қайтарылады. Халық жаңа тарифтер мен тарифтік саясатымызды қабылдауға бірінші болып мүдделі болуы керек.

— Жарайды,келістік!Егер халық сізге сенім несиесін беріп, тарифті көтеруге келісті делік. Бұл не береді?

— Біздің міндетіміз — сенімді басқару шартына өзгерістер енгізу, онда (тағы да ең жақсы ниетпен), мемлекеттік мүлік комитеті адамдарға қамқорлық жасады, бірақ пайдасынан зияны көптеу – онда жазылған – ешқандай жағдайда персоналды қысқартпау және сіз дағдарыс-менеджер ретінде келсеңіз, саған-адамдарды қысқартпайсың, дейді! Жақсы. Ал модернизациямен қалай болуым керек? Өйткені, жабдықтың кез-келген модернизациясы бүгінгі таңда адамды автоматикамен алмастыруды білдіреді.

Тағы бір сәт – түбіртектер. Біз әлі күнге дейін қағаз түбіртектерден құтыла алмай келеміз. Өйткені біздің ережелерімізде монополист тұтынушыны қағаз түбіртегімен хабардар етуге міндетті. Біз жеті жылдай бұл өткен шақ екенін дәлелдеп келеміз және бұл тармақты ережелерден алып тастау керек дейміз. Өйткені ең арзан қағаздағы түбңртек бізге 50 теңгеден келеді. Ал бір SMS-хабарлама қазір 2 теңге тұрады. Автоматтандыру бойынша Сіздің кез келген іс-әрекетіңіздің басты мақсаты-шығындарды азайту.

Шығындарды қалай төмендетуге болады? Бүгінгі күні энергия үнемдемейтін автоматтандырылмаған КТП тұр. Онда 2 монтер, 4 кезекші және т.б. бар. Жаңадан жабдықтап, бәрінің орнына өзіміздің трансформатор зауытының электр үнемдегеш қондырғысын орнатасың. Бұл ретте, жеткізуші бәрін қондырып берем, тек сіздер менімен 36 ай ішінде есептесіңіздер. Супер шарт, жақсы келістік, дегенде сол жерде басқарушы компания айтады-шартқа өзгерістер енгізіңіз,деп. Онда былай делінген, ал осы КТП адамдарды қысқартуға құқығым жоқ.

Біз бюджеттен 1 миллиард 400 миллион мөлшеріндегі ең жасырын субвенцияларды талдадық. Біз оларды қайда жоғалтамыз? Нәтижесінде бұл 70 % біз дәл 0,4-те айырыламыз. Бұл электр желілеріндегі кернеуді түрлендіретін және тарататын жабдық, мұндай қосалқы станциялар әрбір аулада тұрақты түрде гуілдеп болып тұр. Мәселен, егер гуілі қатты болса, онда, КТПшка ескі.

БатысҚаз ТЭС (тарату электр станциясы)

Жақында бізде кабельдерді заманауи шығаратын компания ашылды. Және тиісінше бізде жергілікті өндіруші бар , ол 36 ай бойы желілерді жаңартып, бізді сапалы электр энергиясымен қамтамасыз етуге дайын. Ең тиімдімі – біз 36 айда үнемделген ақшамен қайтарамыз. Бірақ бұл үшін не қажет? Ол үшін тарифтік саясаты өзгеріп,»БатысҚаз ТЭС» АҚ өз инвестициялық бағдарламалары мен еңбекақы төлеу қорына көп ақша алуы керек.

Қазір уақыт өте маңызды. Қазір біз бұл трансформаторды шартты түрде 7 млн теңгеге жаңғырта аламыз, бірақ егер жаңа тарифтер бекітілмесе, бір жылдан кейін осы трансформаторды тұтынушыға 10 млн теңгеге жұмсайды. 2020 жылғы негізгі міндет-ескірген жабдықты алмастыруға үлгеру.

Анықтап айтыңызшы – шағын және орта бизнес үшін тарифтерді тоқтатып қана қоймай, сіз оларды төмендетуге де ниеттісіз бе?

– Әрине! Мен түсіндірдім ғой, біз қазір негізгі шығындарды төмендетеміз. Мысалы, «БатысҚазТЭС» АҚ бойынша шығындарды шартты түрде 700 млн теңгеге қалай қысқартуды білеміз. Бұл автоматты түрде электр энергиясының құны минус 1 теңге. Бірақ оның минус бір теңге алу мүмкіндігі болуы үшін оған қазір инвестициялық бағдарламаға бір теңге қосу керек. Нәтижесінде біз тұтынушылар ретінде тарифке қосымша 2 теңгеден әлдеқайда көп аламыз. Өйткені оған бұл теңгені бес жылға береміз.Инвестбағдарлама бойынша, миллиард теңге берілсе, мен Орал трансформатор зауытына барамын да айтамын – міне қараңыз, маған ақша берді, халық қолдады, мөрмен барлығы келісілді, сізбен үш жылға келісім-шарт жасаймын, маған қазір жеткізу жасаңыздар. Біз нақты КТП жоғалту нүктесін табамыз, онда жабдықты ауыстырамыз және осы миллион теңге есебінен аламыз. Яғни, кқктен сұрағанымыз, жерден табылып – бізде жаңғырту мүмкіндігі пайда болып, содан кейін тек нәтижелерін көру ғана қалады. Орал трансформатор зауыты мен кабель зауыты үш жылға келісім-шарт алады және біз жергілікті зауытқа тапсырыс беріп қана қоймай, жергілікті персоналға жұмыс беріп, жұмыс орындарын құрып, жергілікті бюджетке салық түседі.

– Тарифтік саясатқа келетін болсақ, бұл жерде осындай маңызды сәт бар – Сіздердің барлық бастамаларыңыз монополиялармен, коммуналдық қызмет көрсету бәсекелі емес нарығымен әрдайым айналысатындығымызға тіреледі.

— Біз бұл нарықты тәртіпке келтіргеннен кейін, оны бәсекелестік жасауға болады. «Батысэнергоресурстары» ЖШС қазір «БатысҚаз ТЭС» АҚ алдында 800 млн.теңге қарызы бар. Электр энергиясын өндірушілер алдындағы қарыз тасымалдаушыларда осындай сомада. Олар, газшылар алдында борышты. Міне, олар осылай бірінің артынан бірі, бір жерде тариф механизімі қалыптаспағандықтан жүр. Егер ол инвестор үшін, жеке бизнес үшін тартымды болған жағдайда ғана нарықта бәсекелі жасауға болады.

Себебі айтқанмын «БатысҚаз ТЭС» АҚ кірісі жылына 2%. Мұндай табыстылық кезінде сіз осы бизнеске кімді тартасыз? Мұнда нарыққа қарсы тетіктер пайдаланылғанда, оны бәсекелестік ортаға көшіру қиынға соғады. Біздің міндетіміз – мұны тәртіпке келтіру.

Екінші сәт – барынша ашықтық. Бұл сандарды халыққа көрсету керек.

Жоспарлы-шығынды қызмет жағдайында қызмет көрсеткенде барынша ашықтық — бұл сенің халықтың қолдауына қол жеткізудің жалғыз жолы. Монополист қандай да бір шағын санды көрсетпеген кезде, халық бірден айтады – » Ааа, яғни олар бірдеңені жасырады!». Ал кез келген ақпараттық вакуумді, егер сіз оны фактілермен және сандармен толтырмасаңыз, бірден болжау ойлармен толтыратын болады.

Аманжол Алпысбаев.  Ашық көздерден қысқаша өмірбаяны.

Соңғы лауазымы: Батыс Қазақстан облысы әкімінің орынбасары

Туған жылы: 16.10.1971

Туған жері: ҚазССР; Торғай облысы; Амангелді ауданы; Родник кенті

Отбасы жағдайы, туыстық байланыстар:

* Үйленген

* Балалары: екі ұлы мен қызы бар

Тілдерді білуі:

* Қазақша, орысша

Білімі, мамандығы (біліктілігі), лицензиялары:

* Алматы технологиялық университеті (2002, сырттай)

Инженер-технолог

* Қарағанды экономикалық университеті (2004, сырттай)

Экономист

Еңбек өтілі:

* Арқалық ОБК сатушының өнім бойынша көмекшісі (1993-1994));

· «Қостанай спирт зауыты» АҚ жабдықтарын баптаушы, реттеуші оқушысы (1995-1997));

* «Сағжан» ЖШС Есіл филиалының тазалау цехының операторы, шебер-реттеуші (1997-1999));

* «Әулет» ЖШС спирт сақтау шебері (1999);

* Қазақстан Республикасы МКМ алкоголь өнімін өндіруді және оның айналымын мемлекеттік бақылау жөніндегі комитетінің Солтүстік Қазақстан басқармасының бас маманы, бөлім бастығы, бастығы (1999-2002);

* Қостанай облысы бойынша СК басқарма бастығы, бөлім бастығы, басқарма бастығы (2002-2005));

· Қостанай облысы бойынша Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің басқарма бастығы (2005-2006));

* Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігі төрағасының кеңесшісі, телекоммуникациялар және аэронавигация саласындағы реттеу және бақылау департаменті директорының орынбасары, директордың орынбасары, Стратегиялық жоспарлау және Жиынтық талдау департаментінің директоры (2006-2008));

* Ақмола облысы бойынша Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің департамент директоры (09.2008-06.2010 ж.);

· Қазақстан Республикасы Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі Мемлекеттік энергетикалық қадағалау комитеті төрағасының орынбасары (06.2010-11.2011 ж.);

· «Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығын жаңғырту мен дамытудың қазақстандық орталығы» АҚ Басқарма төрағасының кеңесшісі (11.2011-02.2012));

* «Тұрғын үй — коммуналдық шаруашылығын жаңғырту мен дамытудың қазақстандық орталығы «АҚ ТКШ жаңғырту департаментінің басқарушы директоры-директоры (02.2012-03.2012));

· «Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығын жаңғырту мен дамытудың қазақстандық орталығы» АҚ Басқарма төрағасының орынбасары (03.2012-01.2013));

· Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігі төрағасының орынбасары (01.2013-07.2014);

· Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігі төрағасының міндетін атқарушы (07.2014-09.2014));

* Астана қаласының қалалық ортаны регенерациялау басқармасы (2015-2019));

* Батыс Қазақстан облысы әкімінің орынбасары (07.2019)

Помогите нам рассказывать правду

Наши журналисты не боятся добывать правду, чтобы показывать ее вам. В стране, где власти постоянно хотят что-то запретить, в том числе - запретить говорить правду, должны быть издания, которые продолжают заниматься настоящей журналистикой.

Мы хотим зависеть только от вас — тех, кто хочет знать правду, тех, кто не боится быть свободным. Помогите нам рассказать вам правду.

Пожалуйста, поддержите нас своим вкладом в независимую журналистику!

Это просто сделать – перейдите вот сюда

Можно поддержать нас и через KASPI GOLD, отправив свою сумму на номер 8 777 761 02 61

x
2022-08-16
Утром19.53 ℃
Днем31.23 ℃
Вечером31.58 ℃
Ночью22.97 ℃
Влажность21 %
ДавлениеhPa 1019
Скорость ветра7.99 м/с
2022-08-17
Утром19.67 ℃
Днем30.41 ℃
Вечером30.5 ℃
Ночью25.5 ℃
Влажность19 %
ДавлениеhPa 1017
Скорость ветра6.74 м/с