Оралда Еуразия даңғылының атын өзгерту туралы шешім қабылданды. Бұл қалай болғанын айтамыз (РЕПОРТАЖ, САУАЛНАМА)
Бүгін, 24 ақпан күні Абай Құнанбаевтың атын Еуразия даңғылына беру мәселесі бойынша қоғамдық тыңдау өтті. Алайда, бұл жиналысты қоғамдық тыңдалым деп тек тартумен ғана атауға болады — шешімді қалалық мәслихат депутаттары мен шақырылған «бюджетшілер»қабылдады.
Қоғамдық тыңдаулар сағат 11:00-де Қазақстан халқы Ассамблеясының ғимаратында өтті. Сондай-ақ, барлық «жұртшылық» жұмыста болған кезде, дүйсенбіде таңертең аса маңызды тақырыпты талқылауды ұйғарды, сондай-ақ олар туралы олардың басталуына екі сағат қалғанда жариялады.
Жиналысты мәдениет және тілдерді дамыту бөлімінің басшысы Серік Қайырлиев бастады.
— Жазушылар Одағының Батыс Қазақстан филиалының ұсынысы бойынша Еуразия даңғылын қайта атау туралы мәселені жергілікті атқарушы орган жанындағы ономастикалық нысандардың тарихи және дәстүрлі атауларын қалпына келтіру бойынша ұсыныстарды зерделеу және әзірлеу жөніндегі жұмыс тобы қарады, — деп бастады ол қағаз парағынан мәтінді оқып.
«Ламед» еврей этномәдени бірлестігінің өкілі Феликс Баюканский даңғылының атауын өзгертуде алғашқылардың бірі сөз алды. Ол сөзінде Антарктида пен Австралияны қозғап біртүрлі түрде жасады.
— Бізде Оралдағы 2 басты көше-Нұрсұлтан Назарбаев даңғылы мен Еуразия даңғылы бар. Соңғы даңғыл атауы Дзержинскийден Евразияға 10 жыл бұрын өзгертілді. Біз ардагерлермен кеңесіп, Еуразия даңғылы түсініксіз атау деген пікірге келдік. Еуразия дегеніміз не? Бізде «Австралия» немесе «Антарктида» деген көшелер жоқ қой. Демек, көшені ауыстыру қажет, ұлы ойшыл Абайдың есімі қаланың басты көшесіне келеді, — деді Феликс Баюканский. Сол кезде, тапсырыс бойынша жиналғандар оны қол шапалақтап қолдады.
Ламед» еврей этномәдени бірлестігінің өкілінің сөзін БҚО Қазақстан халқы Ассамблеясы төрағасының орынбасары Ғайса Қапақов қолдады:
— Абай есімі қазақ ұлтымен байланысты, ол қазақ үшін-ең қасиетті адамдардың бірі. Адамдар оның дана және жан тебірентер сөздеріне таңданысын жасырмайды. Сондықтан да, даңғылдың атын өзгерту Батыс Қазақстан облысының тұрғындарынан Абайға деген құрметке ие болады,-деп аяқтады ол өз сөзін қатысушылардың ықыласына бөленіп.
Орал белсендісі мен блогер Асқар Шайғұмаровтың қоғамдық тыңдауына келгеніне зал жаратпаушылық танытты. Оның сөздеріне , ассамблея депутаттары тарапынан да, «шақырылған» тұрғындар тарапынан да көңіл толмайтын көзқарастар ғана байқалады.
— Мен Абай Құнанбаев қазақстандықтардың өміріне қосқан үлесін түсінемін және ол қазақ халқы үшін ұлы адам. Алайда, менің ойымша, жақында ғана ауыстырылған даңғылды қайтадан ауыстыру керек емес деп ойлаймын. Оралда ақынның есімін беруге болатын көптеген көшелер бар. Даңғылды өзгерту алдында халықтың пікірін сұрау керек қой, — деді ол.
Алайда, жиналғандардың кейбірі оның сөздерін қазақ мәдениетіне тікелей құрметсіздік ретінде қабылдап, белсендіні ақынға құрмет көрсетпегені үшін айыптай бастады.
— Сіз Кеңес одағы тұсында өмір сүрдіңіз, тегін білім алдыңыз, неге мемлекетке қарсы тұрасың? Абайға тек ақымақ қана қарсы шығады, сондықтан да Абайға қарсы сөйлеген қазақ көргенсіз, ұятсыз!-деп белсендіге «Мақсат»медициналық колледжінің құрылтайшысы Максот Берген дүрсе қоя берді. Сол жерде залға «ду қол шапалақ!» деп, ер адамның өзі бастамашылық етті.
Орал қаласының басты көшелерінің бірін қайта атауға қарсы, сенбі күні Евразия даңғылын тимеуді талап етіп, жалғыз адамдық пикетке шыққан Орал тұрғыны Тілеген Төрешов та сөз сөйледі. Бұл жолы ол қоғамдық тыңдауларға «Көшені қайта атау арқылы көтерілу, тек ақымаққа қана тән! Еуразия даңғылына тимеңдер!» деп жазылған плакат ала келді.
— Көшені қайта атау арқылы көтерілу, тек ақымаққа қана тән! Бұл сөздерді Абайдың өзі айтқан, ал сіздер, оның құрметіне даңғылдың атын өзгерткіңіз келеді. Бірақ біз, қала тұрғындары осы көшені ауыстыруға қарсымыз. Егер сіз даңғылдың атын өзгерсеңіз, онда жақында Абай ескерткішін де осында алып келесіздер. Мен Еуразия даңғылында тұрамын, мен мұндай өзгерістерге қарсымын, — деп наразылық білдірді қала тұрғыны.
Алайда, жиналғандар тарапынан Тілеген ешқандай қолдау таппады, тіпті керісінше Асқар Шайгумаров сияқты өз позициясына теріс көзқараспен бетпе-бет келді.
Жиын соңында Ғайса Қапақов сөз сөйледі.
— Дауысқа салуды ұсынамын. Кім дұрыс болып қайта аталсын даңғылдың атын өзгертуді қолдайды, қолымызды көтереміз, жиналғандардың бәрі қолдарын көтерді — ал, енді осы шешімге қарсы кім қолдарыңды көтеріңіз, — бұл жерде Тілеген Төрешев пен Асқар Шайғұмаров қана қолдарын жоғары көтерді.
Сол кезде Ғайса Қапақов қоғамдық тыңдаудың хаттамасы жергілікті БАҚ-та жарияланатынын, одан әрі ұсыныс облыстық ономастикалық комиссияның қарауына жіберілетінін мәлімдеді. Соңғы шешімді Республикалық ономастика комиссиясының мүшелері қабылдайды.
Жиналыс аяқталған соң, біз төрағаның орынбасарымен жеке сөйлесе алдық. Абай алаңы орналасқан Нұрсұлтан Назарбаев даңғылының атауын өзгерту қисынсыз ба деген сұраққа Ғайса Қапақов былай деп жауап берді::
— Еуразия даңғылының атауын өзгерту анағұрлым тиімді. Біз Достық даңғылының атауын жақында ғана өзгерттік және оның қайта атын өзгертудің мәні жоқ, мен көрмеймін — бұл даңғылда орналасқан алаңның атымен атау міндетті емес, — деп түсіндірді ол.
Ол сондай-ақ, интернет-дауыс берудің мағынасы жоқ екенін айтты, өйткені «егер кәсіпорындар мен көшелерге барсаңыз және адамдардан сұрасаңыз-бұл қайта аталуға ешкім қарсы болмайды».
Мәдениет және тілдерді дамыту бөлімінің басшысы Серік Қайрлиев осындай мәселелермен мәслихатқа жүгінуге кеңес берді.
Журналист кетер алдында қайта атау үшін дауыс берген қала тұрғынының біреуімен сөйлесудің сәті түсті. Ол мектепте жұмыс істейтінін және Еуразия даңғылына Абай атын беру идеясын толық қолдайтынын айтты. Оның қоғамдық тыңдауларды өткізу туралы алдын ала білгені туралы сұрағына әйел адам алдымен сасып қалып, ақырында «білмедім» деп мойындады.
Алексей Воробьев, Фото Артем Букреев
