Қазақстанның ҮЕҰ сайлаудағы тәуелсіз бақылауды шектейтін түзетулерге байланысты мәлімдеме жасады
«Еркіндік қанаты», «Қазақстанның жастар ақпараттық қызметі», «Азаматтық сараптама», «Құқықтық саясатты зерттеу орталығы (LPRC)» қоғамдық қорлары және «Эхо» қоғамдық бірлестігі 25 шілдеде Әділет министрлігіне, Орталық сайлау комиссиясына және Парламент Мәжілісіне «Сайлау туралы»заңға түзетулер енгізілгені үшін бірлескен өтініш жасады, олардың пікірінше, түзетулер сайлауда тәуелсіз бақылауды «жояды».
Үкіметтік емес ұйымдардың (ҮЕҰ) бірлескен мәлімдемесінде билік ұсынған заң жобасында кемсітушілік нормалар бар және тек қоғамдық бірлестіктер мен коммерциялық емес ұйымдардың құқықтарын шектейді деп жазылған.
«Біз Орталық сайлау комиссиясы, сондай-ақ тиісті аумақтық сайлау комиссиялары тарапынан аккредиттеу процесі ашық және атқарушы биліктен тәуелсіз болады деп болжауға бейімбіз. Заң жобасы негізінен елдегі тәуелсіз бақылауға нақты тыйым салу бойынша жүйелі күш-жігердің ең жоғары заңды негізделген нүктесі болып табылады деп санаймыз», — делінген хабарламада.
Өтініш авторлары қазақстандық қоғамдық бірлестіктер мен коммерциялық емес ұйымдардың конституциялық құқықтарын шектеу бөлігінде ұсынылып отырған заң жобасының күші жойылуы немесе елеулі түрде қайта қаралуы тиіс деп есептейді. Олар негіз ретінде заң жобасы осындай қаржыландыруды алу мақсаттарына қарамастан кез келген халықаралық қаржыландыруды алу негізінде қоғамдық бірлестіктер мен коммерциялық емес ұйымдар үшін аккредиттеуден бас тартуды көздейтінін көрсетеді.
— ОСК қоғамдық ұйымға осы ұйымның соңғы жылдағы кез келген шетелдік қаржыландыруды алуы негізінде аккредиттеуден бас тартуы мүмкін. Бұл кез-келген жобаларды қаржыландыру болуы мүмкін: білім беру, гуманитарлық, қызмет көрсету. Бірақ маңызды емес, мақсаттарға қарамастан, олар аккредиттеуден бас тарта алады, — деп мәлімдеді «Еркіндік қанаты» қорының тең құрылтайшысы Роман Реймер.
Хат авторлары халықаралық қаржыландыру туралы ақпарат беру туралы талапты «артық» және дауыс беру күні сайлау учаскелеріне бақылаушылар жіберуге «әсер етпейді» деп санайды.
Олар сондай-ақ Орталық сайлау комиссиясының банк құпиясын ашу туралы талабы үшінші тұлғаларға банк құпиясын ашу бөлігінде Қазақстанның банктері және банк қызметі туралы бейіндік заңнамаға қайшы келетініне назар аударады.
Сондай-ақ, хаттың мәтінінде заң жобасы сайлау процестерін бақылауды жүзеге асыру үшін қоғамдық бірлестіктер мен коммерциялық емес ұйымдардың жарғылық қызметіне өзгерістер енгізу қажеттілігін болжайды және бұл ҮЕҰ атап өткендей, елде сайлауды ұйымдастыру және өткізу процесіне ашықтық пен барынша инклюзияға қол жеткізу қағидатына қайшы келеді.
«Заң жобасында халықаралық қаржыландыру алған, алатын немесе алуға ниеттенген қоғамдық бірлестіктер мен коммерциялық емес ұйымдарға қатысты кемсітушілік нормалары бар. Әсіресе, Қазақстан аумағында шетелдік қаржыландыруды алу заңды болып табылатындығын және салықтық және өзге де бейіндік заңнамаға толық көлемде сәйкес келетінін ескере отырып. Осылайша, заң жобасы қосымша кедергілер тудырады және көптеген жылдар бойы елдегі сайлау циклдары кезінде тәуелсіз бақылаушылар дайындаумен айналысатын қоғамдық бірлестіктер мен коммерциялық емес ұйымдарды кемсітеді», — делінген Қазақстандағы сайлауды бақылайтын ұйымдардың бірлескен мәлімдемесінде.
Роман Реймер сонымен бірге 2020 жылдан бастап мемлекет ОСК арқылы «Сайлау мен референдум кезінде қоғамдық ұйымдардың қызметін жүйелі түрде шектеуге тырысады»деп мәлімдеді. Ол 2020 жылдың желтоқсанында бақылаушыларды сайлау процесіне жіберу және конституциялық заңнамаға қайшы келетін сайлау процесін фото және бейнетіркеуге тыйым салу мүмкіндігі туралы цензура енгізілгенін еске салды.
Роман Реймер сондай — ақ Қазақстан — БҰҰ-ның белсенді мүшесі және бірқатар халықаралық шарттарға, конвенциялар мен пактілерге ерікті түрде қол қойған, аккредиттеуді жүргізу және фото-және бейнетіркеуге тыйым салу ешқандай объективті және негізделген критерийлерді қамтымайтынын еске салды. Оның пікірінше, бұл түзетулер азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактінің 25-бабының нормаларына және Қазақстан Конституциясының 5-бабының 2-тармағына, сондай-ақ «Қоғамдық бірлестіктер туралы»Қазақстан Заңының 4-бабына сәйкес келмейді. Ұсынылған түзетулер мәлімдеменің авторлары «Сайлау циклдары кезінде бақылаушылардың қатысуын шектеу мақсатында қоғамдық бірлестіктердің істеріне заңсыз араласу»деп атайды.
Өтініш авторлары билікке заң жобасын Еуропалық демократия комиссиясына (Венеция комиссиясы) және ЕҚЫҰ ДИАҚБ-ға халықаралық стандарттарға сәйкес келетіндігін білу үшін сараптама жасауға жіберуді ұсынады.
28 шілдеде сайлау туралы заңға түзетулерді талқылау мерзімі аяқталады. Әділет министрлігі дайындаған түзетулер тәуелсіз бақылаушылардың жұмысын шектеуді білдіреді. Қоғамдық бірлестіктер белгіленген өзгерістерді қатаң сынға алды.
Түзетулер күшіне енген жағдайда, ОСК сайлауды байқағысы келетін ҮЕҰ аккредиттеуді жүргізеді. Сондай-ақ, шетелдік қаржыландырумен ҮЕҰ ұсынған қазақстандықтарға сайлауды байқауға және сайлау комиссиясының мүшесі болуға ТЫЙЫМ САЛЫНАДЫ. Бұдан басқа, сайлауды байқау үшін ОСК-ға аккредиттеуге берген ҮЕҰ банктік және заңмен қорғалатын өзге де құпияны құрайтын ақпаратты ашуға автоматты түрде келіседі. (Азаттық)
ӘРІ ҚАРАЙ ТАҚЫРЫП БОЙЫНША: Заңды бұзған Ақсайдағы сайлау учаскесінің төрағасымен «Жария» ҚБ тәуелсіз бақылаушылары сотта кездесті (ВИДЕО)
Сайлау барысында Орал тұрғындары Токаевқа дауыс берген жоқ – бақылаушылар
Оралда тәуелсіз бақылаушылар Қазақстан Президенті сайлауында дауыс берудің қорытындысына наразы
