БҚО-дағы «Ауыл аманаты»: 6 млрд теңгені ауыл тұрғындары игерді, тағы 6 млрд теңге өз кредиторларын күтуде
Өткен жылы облыстың барлық аудандарындағы 992 ауыл тұрғыны өз ісін ашу үшін жеңілдетілген несие алды. Билік игерілген ақшаның тиімділігін бағалауға әлі дайын емес, адамдар өткен күзде ғана қарыз алғанын түсіндіреді. Олардың жұмысының нәтижесі осы жылдың күзінен кешіктірілмей көрінеді. Қазірдің өзінде БҚО бойынша «Ауыл аманаты» бағдарламасының операторы ауыл тұрғындарына жаңа кредиттер беруге дайындалып жатыр – бұл мақсаттарға өңірге өткен жылмен бірдей сома – 6,3 млрд теңге бөлінді. Ал «ОА» кімге, қандай мақсаттарға және қандай мерзімге жеңілдікті қарыздар бөлінетінін және бағдарламаның өз тұзақтары бар-жоғын анықтауға шешім қабылдады.
Арайлым Оразалиева БҚО Бөрлі ауданы Приуральное ауылында шағын наубайхана ашу үшін «Ауыл аманаты» бағдарламасы бойынша несие алды.
Мамандығы бойынша ол орманшы. 10 жыл орман шаруашылығында жұмыс істеді, содан кейін мен өз ісіммен айналысуға бел будым – тапсырыс бойынша пирогтар, торттар пісіріп, дәмді тағамдар дайындадым.
«Ауыл аманаты» бағдарламасының қатысушысы әрқашан пісіруді ұнататынын айтты. Ол мұны өте жақсы жасады. Енді ол өзінің шеберлігін кеңейтіп, өзінің наубайханасын ашуға бел буды.
– Біздің ауылда наубайхана жоқ. Нан ауылға Ақсай мен Жарсуаттан әкелінеді. Сұраныс ұсынысты тудырады. Ауыл бизнесін қолдау бойынша жаңа бағдарлама пайда болғанын білгенімде, өз ауылымда, Приуральный қаласында наубайхана ашу үшін несие алуға шешім қабылдадым, — деді Арайлым Оразалиева «ОА»-на.
«Ауыл аманаты» бағдарламасы бойынша оған 2024 жылдың күзінде 6,8 млн теңге несие берілді. Оны рәсімдеу үшін Арайлым жұбайымен бірге өзінің жұмыс істейтін дүкенін салды.
Бұл ақшаға ол бизнес-жоспарда көрсеткен пісіру үшін қажет нәрсенің бәрін сатып алды: екі пеш – конвекциялық және наубайхана, тоңазытқыштар, мұздатқыштар, шпильдер, пісіру парақтары, сөрелер. Наубайхана әлі іске қосылмаған, өйткені олар жақында ғана оның қасына жаңа ғимарат салуды аяқтады.
Арайлым Оразалиева «Ауыл аманаты» бағдарламасының кейбір қыр-сырын түсіндірді.
Бағдарламаға қатысушы ауыл әкімдігіне қатысуға өтінім береді. Осыдан кейін оған бағалаушылар келіп, ауыл тұрғыны болашақ несиеге кепіл ретінде бергісі келетін мүлікті бағалайды. Содан кейін бағалау нәтижелері «AQJAYIQ» ӘКК-не жіберіледі. Егер кепіл мен өтінім сол жерде қабылданса, онда қарыз алушы құжаттарды жинай бастайды – кепіл мүлкін рәсімдеп несие алуға.
Бағдарламаға қатысушы ЖК шотын ашуы керек, оған жеңілдікті несиемен ақша түседі.
Несие бойынша ақшаны қолма – қол ақшаға айналдыру мүмкін емес-барлық жабдықты тек қолма-қол ақшасыз аударымдармен төлеу керек. Ақша шығысы бойынша толық есепті-электрондық шот-фактураларды, орындалған жұмыстар актілерін, жабдықтарды беру актілерін — «Aqjayiq» ӘКК-не ұсыну қажет.
– Ауыл тұрғындарына «Ауыл аманаты» бағдарламасы бойынша несие алуға кеңес беремін бе? Иә, әрине. Қарыз бойынша өте төмен пайыз. Сонымен қатар, біз осы жылы бағдарламаның бірқатар шарттары жеңілдетілгенін білдік. Жаңа нәрселерді ашу әрқашан қиын. Ал күйеуім екеуміз кепіл мүлкі бойынша құжаттарды жинаған кезде қиындықтарға тап болдық. Бірақ жалпы бұл ауылда өз ісін бастауға тамаша мүмкіндік, — деп бөлісті Арайлым Оразалиева.
БҚО әкімінің аппараты облыстық ауыл шаруашылығы басқармасы «Ауыл аманаты» бағдарламасының әкімшісі болып табылатынын хабарлады.
Ауыл халқының табысын арттыру жөніндегі осы бағдарлама шеңберінде шағын несиелерді: жұмыссыздар; өзін-өзі жұмыспен қамтыған ауыл тұрғындары және әрекетсіз кәсіпкерлер; «Ауыл шаруашылығы кооперативтері туралы» ҚР Заңына сәйкес қызметін жүзеге асыратын ауыл шаруашылығы кооперативтері; ісін жаңа бастаған және жұмыс істеп тұрған кәсіпкерлер ала алады.
Кредиттердің нысаналы мақсаты бар – ауылдық жерлерде бизнес-жобаларды іске асыруға, оның ішінде ауыл шаруашылығы техникасы мен жабдықтарын, жануарлар мен құстарды сатып алуға.
Ауыл тұрғындарына 5 жылға дейінгі мерзімге, мал шаруашылығы саласындағы жобалар үшін – 7 жылға дейін, жылдық 2,5% — бен шағын несиелер беріледі. Микрокредиттің ең жоғары сомасы – 2500 АЕК-ке дейін, ауыл шаруашылығы кооперативтерін дамыту үшін-8000 АЕК-ке дейін.
Кредиттер сенім білдірілген агент арқылы беріледі, 2023 жылы сенім білдірілген агент болып «AQJAYIQ «ӘКК»АҚ анықталды.
«Aqjayiq» ӘКК «АҚ-да «ОА»сұрауына 2023 жылы БҚО бойынша «Ауыл аманаты» бағдарламасын іске асыруға 6,429 млрд теңге бөлінгені жауап берді. Бөлінген сома толығымен игерілді, 992 ауыл тұрғыны өз ісіне несие алды.
Аудандар бойынша ең көп қарыздарды Бәйтерек тұрғындары алды-мұнда 135 ауыл тұрғыны 983 млн теңге сомасында өз бизнесін дамытуға несие ресімдеді.
Ақжайық ауданында 116 адам жалпы сомасы 834 млн теңгеге; Сырым ауданында – 115, сомасы – 816,6 млн теңгеге; Теректі ауданында – 117, сомасы – 738 млн теңгеге; Казталов ауданында – 105, сомасы – 655,5 млн теңгеге; Шыңғырлау ауданында – 75, сомасы – 489,7 млн теңгеге несие алды; Тасқалада-72, сомасы-466 млн теңге; Бөкейорда – 69, сомасы – 305 млн теңге; Қаратөбе – 54, сомасы – 347 млн теңге; Жәнібек-53, сомасы-237,8 млн теңге; Жаңақала-46, сомасы-290 млн теңге; Бөрлі ауданда — 35 адам 263,6 млн теңгеге қарыз ресімдеді.
Берілген қарыздар бойынша ең төменгі сома 1,7 млн теңгені, ең жоғары сома – 27,6 теңгені құрады. Ауыл тұрғындары «Ауыл аманаты» бағдарламасы бойынша жеңілдетілген кредиттерге не алды?
«Aqjayiq «ӘКК – де аудан тұрғындары мал сатып алуға 881 қарыз алғанын, 21 – і көкөніс шаруашылығымен айналысуға, 21 – і құс өсіруге, тағы 75-і бизнестің басқа түрлеріне (соның ішінде тігін тігу бойынша ателье ашу, техникалық қызмет көрсету станциясы, шағын наубайханалар, ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу цехтарын салу)қарыз алғанын түсіндірді.
Ауыл тұрғындары 2023 жылы «Ауыл аманаты» бағдарламасының қарыз қаражатына 5256 сүтті сиыр, 12 625 бас қой мен ешкі, 825 бордақылауға бұқа, 2120 бас құс сатып алды.
«ОА»өз сұрауында «Aqjayiq» ӘКК » АҚ мамандарынан 2023 жылы ауыл тұрғындары алған қарыздарының тиімділігіне баға беруді сұрады-қанша ауыл тұрғыны алынған ақшадан пайда табуда?
Облыс тұрғындарының арасында «Ауыл аманаты» бағдарламасы бойынша жеңілдікті кредиттер беру тиімсіз болып отыр деген пікір бар, өйткені бірқатар аудандардың климатының ерекшеліктері ескерілмейді, мысалы, жайылымдардың болмауы, құрғақшылық сүтті малды шырынды жеммен қоректендіруге мүмкіндік бермейді, демек – сүттің аз мөлшері.
Біз сұрадық: бұл пікір ауыл тұрғындарының пайда туралы есептерінде өз растауын таба ма – барлық жаңадан келген фермерлердің сүт бойынша жақсы көрсеткіштері бар ма?
«2023 жылы алынған заемдар бойынша ӘКК қаражатының мақсатты пайдаланылуын растау мақсатында жергілікті жерге барып мониторинг жүргізеді, сондай-ақ ветеринария қызметімен бірлесіп сүтті бағыттағы ІҚМ чипін жүргізеді. Атап айтқанда, 992 қарыз алушының 291-і мониторингпен қамтылды, немесе 29%, 2 697 ІҚМ чиптеу жүргізілді немесе 44%. Бұл жұмыс ағымдағы жылдың 1 жартыжылдығында жалғасады және аяқталады. Өтінімдерді қарау және қарыздарды беру кезінде аудандардың географиялық және климаттық ерекшеліктері, сондай-ақ ауыл халқының қажеттіліктері негізінде жүргізілген скрининг нәтижелері ескерілгенін атап өту қажет. Мысалы, осы бағдарламаның қаражатын сүт бағытындағы ІҚМ сатып алуға бөлу кезінде қаражатты бөлу аудандардың климаттық ерекшеліктерін ескере отырып жүргізілді. Мәселен, облыстың оңтүстік аудандарына (Бөкейорда, Жәнібек, Казталовка) қарыздардың жалпы сомасының 20% – на дейін, қалаға жақын аудандарда (Бәйтерек, Теректі, Тасқала және Бөрлі ауданы) – 85% — ға дейін және басқа аудандарға (Ақжайық, Қаратөбе, Жаңақала, Сырым және Шыңғырлау) — 40% — ға дейін бөлінді мал шаруашылығын дамытуға бөлінген қаражаттың % — ы», — деп жауап берді ӘКК.
Сүт бойынша көрсеткіштерге қатысты «AQJAYIQ» ӘКК » мамандары қарыз алушылардың көпшілігі сиырларды 2023 жылдың аяғында және 2024 жылдың басында сатып алғанын атап өтті. Осыған байланысты, оларда әлі толық мәлімет жоқ-бастаушы фермерлер мен ауылшаруашылық кооперативтерінде сүт қандай.
ӘКК-де шырынды жемнің болмауы бөлігінде бағдарлама шеңберінде қарыз алушыларға жемшөп сатып алуға алынатын қарыздың 20% – на дейін, ал ауыл шаруашылығы өндірістік кооперативтеріне жемшөп дайындау үшін ауыл шаруашылығы техникасын сатып алуға берілетінін түсіндірді.
«Aqjayiq» ӘКК «Ауыл аманаты» бағдарламасының барлық қатысушыларында ЖК болуы тиіс екендігі түсіндірілді. Мұнда бағдарлама қарыздың нысаналы мақсатына сәйкес негізгі борыш пен сыйақыны өтеу бөлігінде барлық қарыз алушылар үшін 12 айдан 24 айға дейінгі жеңілдікті кезеңді көздейді деп бекітіледі. Бұл шара ауыл тұрғынын қолдауға бағытталған-оған жеңілдікті кезеңде өз өндірісін дамытуға және пайда алған сәттен бастап тиісті төлемдерді жүргізуге мүмкіндік береді.
Салық төлеуге қатысты ҚР Салық кодексіне сәйкес ЖК негізінен оңайлатылған режим негізінде жұмыс істейді және жарты жылда 1 рет салық органдарына кірістер туралы декларацияны ұсынады. ЖК кіріс алып, декларацияларды нөлдік есептілікпен тапсырғанға дейін салықтар тиісінше есептелмейді және төленбейді.
Қоғамдық белсенді Жалғас Жиенғалиев 2023 жылы бірнеше ай бойы «Aqjayiq «ӘКК – де жұмыс істеді -«Ауыл аманаты»бағдарламасы аясында Бөкей ордасы, Жәнібек, Жаңақала аудандарында халықпен кездесті.
– Мен көптен бері жұмыссыздық мәселелеріне қызығушылық таныттым. БҚО-да статистикаға сәйкес 17 мың жұмыссыз бар. Мен облыс бойынша ауылдарға барамын, ауланы өзім аралаймын және бізде жұмыссыздар саны 2-3 есе көп деген қорытындыға келдім. Ауылдардың көптеген тұрғындары жұмыссыздарға емес, өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға жатады, бірақ іс жүзінде бұл адамдар да тұрақты табыс пен тұрақты жұмысқа ие емес, жеке ауладан көкөністер немесе сүт сатудан кездейсоқ табыс табады, такси жүргізеді. Олардың барлығы жұмыспен қамтамасыз етілуі керек. Ауылдарда жұмыс жоқ, жер жоқ. Мал өсіру бизнесін ашу үшін жайылым болуы керек. Тіпті қалада адамдар сатылатын құлпынай, таңқурай өсіріп, павловнияны өсіргісі келеді. Бірақ қала маңында да бос жер жоқ. Ірі шаруа қожалықтарын 49 жылға жалға алған, – деді Жалғас Жиенғалиев.
Ол «ОА» — на тұрғындарды «Ауыл аманаты»бағдарламасына қатысуға үгіттейтінін түсіндірді. Бұл жақсы бағдарлама. Ол адамдарды ауылда ұстауға, оларды жұмыспен қамтамасыз етуге және атаулы әлеуметтік көмек алушылардың санын азайтуға бағытталған.
Қоғамның пікірінше, «Ауыл аманаты» бағдарламасы бойынша адамдарға үлкен несиеге кіріп, қымбат сүтті мал сатып алудың қажеті жоқ. Бұл малға ерекше күтім қажет, тұқымды сақтау үшін жайылымдар, жасанды ұрықтандыру қажет. Бірақ аудандарда бос жерлер жетіспейді, шырынды жем жоқ.
Ауыл тұрғындары құс өсіріп, балық өсіріп, бау-бақша өсіріп, вермикомпост өндіруі керек, бұл оларға көбірек табыс әкеледі және аз жұмыс күшіне кетеді.
Айта кетейік, «Aqjayiq «ӘКК – де бізге дәл қазір» Ауыл аманаты «бағдарламасы бойынша өз өндірісін дамытып жатқан ауыл тұрғындарының ет және сүт өнімдерін екі дүңгіршектен -» ШыңғырлауАгро «(Ахмедияр Батыр аялдамасы) және» Мирлан «базарының жанынан сатып алуға болатындығы туралы ақпарат берілді.
Қала бойынша барлығы 15 дүңгіршек орнатылды, онда аудандардан ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер өз өнімдерін сатты. Қазір олардың 13-і жабылды – «Ауыл аманаты»бағдарламасына қатысушы-ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерге дүңгіршектерді беру мақсатында бұрынғы жалға алушылармен шарттарды бұзу рәсімі жүріп жатыр.
«Aqjayiq» ӘКК «Ауыл аманаты» бағдарламасын іске асыруға 2024 жылдың сәуір-мамыр айларында республикалық бюджеттен 6,3 млрд теңге бөлінетінін хабарлады.
Бұл ақша ауыл тұрғындарына жеңілдетілген несие беруге бағытталуы керек:
— мал шаруашылығына-50% — дан аспайды немесе 3 168 млн теңге;
— өсімдік шаруашылығына-3% дейін немесе 200 млн теңге;
— құс шаруашылығына-6% дейін немесе 400 млн теңге;
— ауыл шаруашылығы өндірістік кооперативтеріне-24% дейін немесе 1,5 млрд теңге;
— шағын бизнесті дамытуға-17% немесе 1,067 млрд теңге.
ҚР Үкіметінің кешенді жоспары бойынша «Ауыл аманаты» бағдарламасы 2029 жылға дейін жұмыс істейтін болады.
Людмила КАЛАШНИКОВА
