Оралда 120-дан астам жазғы саяжай тұрғындарының отбасылары құжаттарына байланысты су басқан саяжайлардың орнына баспана ала алмауда (ВИДЕО)

Қала әкімдігі бұл адамдардың барлығында суға батқан саяжайлар жалғыз тұрғын үй болғанын атап өтті. Қазір эвакуациялық пункттерде жазғы тұрғындардың 47 отбасы бар, тағы 80 – нен астамы пәтер жалдайды – билік оларға заң бойынша жаңа пәтер бере алмайды-олардың көпшілігінде үйлер құрылысқа несие алуға көмектескен туыстарына ресімделген немесе оларда жер актілері, жылжымайтын мүлікті сатып алу-сату шарттары жоқ. Орал әкімінің орынбасары Азамат Халелов «ОА» — на қайырымдылық қорлары мен демеушілер арқылы эвакопункттерден баратын жері жоқ бас тартқандардың отбасыларына пәтер сатып алу мүмкіндігін іздеп жүргендерін айтты.

Күн сайын қала әкімдігінде – шулаған адам, мұнда су тасқыны кезінде су басқан үйлердің орнына жаңа тұрғын үй сатып алудан бас тартқаны туралы қағазы бар саяжай тұрғындары келеді.

Орал әкімінің орынбасары Азамат Халелов күніне осындай 15-20 бас тартушыны қабылдайды.

Бірнеше аптадан бері қала тұрғындарынан жағдайды түсінуге көмектесіңізші, оларға не себепті баспана беруден бас тартты және оны алуға мүмкіндік бар ма, деген өтінішті «ОА» журналистері де ала бастады.

70 жастағы ақсақал Серікқали Жүсіповтың жұбайымен бірге «Нұрлы жол» саяжай қоғамында су басқан үйінің орнына баспанадан бас тарту тарихы қарапайым, сонымен бірге ауыр да күрделі.

Су тасқынына қарсы комиссия оларға жаңа үй сатып алудан бас тартты, өйткені Серікқали Жүсіповтың Орал қаласында 55 шаршы метрлік екі бөлмелі пәтері бар.

Журналистерге зейнеткердің өзі «Нұрлы жол» қоғамының №46 үйінде жұбайымен бірге тұрғанын айтты. Олармен бірге үйде ажырасқан қызы мен немересі тұрды. Қаладағы ақсақалдың пәтерінде бір ұлы мен үш баласы тұрады.

Су тасқыны кезінде Жүсіповтардың саяжай үйі толығымен су астына кетті-су төбеге жетіп, төбелерді шайып кетті. Біз ол жерге қазір де бара алмадық — №46 үйдің ауласында балшық тізеден келеді. Комиссия Жүсіповтар үйін тұрғын үйге жарамсыз деп таныды. Қазір Серікқали ағай жұбайымен бірге Жәңгір хан көшесіндегі жатақханада тұрады. Қызы мен немересі ағасының пәтеріне көшті.

— Ұлымыздың үйіне қоныстануға ұят. Қазір ол жерде 7 адам тұрады. Бізге жақын арада эвакуациялық пункт жабылатыны ескертілді, біздің баратын жеріміз жоқ. Әйелім күн сайын жылайды. Қартайған шағымызда апат бізді соңғы баспанадан айырды,-деп бөлісті Серікқали-ағай.

Алла Горлова күйеуі мен кішкентай қызымен бірге «Яблонка» бақша қоғамының №15 үйінде тұрды. Әкесі сыйға тартқан учаскеге жаңа үй салынды. Жас отбасы әлі күнге дейін үй несиесін толығымен жапқан жоқ, ал 2024 жылдың сәуірінде ол 2 метрге жуық су астында қалды.

Комиссия Алла Горлованың су басқан саяжай үйін тұрғын үйге жарамсыз деп таныды. Бірақ бұл ретте қыздың әжесінің үйінде 50% үлесі болғандықтан, оған қала әкімдігі мен облыс әкімдігінен жаңа пәтер алудан екі рет бас тартылды.

— Менің әжем 93 жаста, оның үйі 1953 жылғы 53 шаршы метрді құрайды. Онда ол менің үлкен ағаммен бірге тұрады. Біз оған бара алмаймыз. Оның өзі шақ тұр және бөлмелер кішкентай. Біз пәтер жалдаймыз. Пәтер сатып алудан бас тартқандары өкінішті, — деді Алла Горлова.

Горловтармен көршілес – №16 үйде-Сергей мен Екатерина Шляпиндер тұрады.

Отбасы екі қыз тәрбиелеп отыр. Үшінші қызы тұрмыста. Жазғы саяжай 2006 жылы досынан бөліп-бөліп сатып алынды. Олар оған ақша төлеп жатқанда, ол қайтыс болды. Нәтижесінде саяжайға сатып алу-сату шарты жоқ.

Су тасқыны кезінде Шляпиндер үйі қатты зардап шекті. Комиссия оны тұрғын үйге жарамсыз деп тану туралы шешім қабылдады. Бірақ отбасына жаңа тұрғын үй беруден бас тартылды, дегенмен базада Сергей Шляпиннің де, жұбайында да тіркелген жылжымайтын мүлік жоқ.

— Менің күйеуім полицияда 25 жыл жұмыс істеді. Ол көптен бері мемлекеттен баспана алу үшін кезекте тұрды, бірақ ол ештеңе алған жоқ. Қазір біз пәтерде тұрамыз. Балаларды мектепке жинау керек, ал барлық ақша жалдамалы тұрғын үйді жалға алуға кетеді. Қыздарымыз есеңгіреп қалды, біз үйсіз қалдық. Мен күн сайын өзім жылаймын. Біздің басқа көршілеріміздің пәтер алды, ал біз көшеде қалдық», – деп бөлісті Екатерина Шляпина көз жасын әрең ұстап.

Асхат Даулетьяров отбасымен «Зенит» бақша қоғамында тұрады. Үйленген, отбасында ересек қызы және екі немересі бар.

Су тасқыны кезінде үй 1 метрден жоғары биіктікке су астында қалды. Су тасқынына қарсы комиссия су басқан үйдің орнына тұрғын үй беруден бас тартты. Жөндеуге Асхат Дәулетьяровқа 1,8 млн теңге беру туралы шешім қабылданды. Мұндай сомаға ол келіспейді — үйдің қирау ауқымы өте үлкен. Сондықтан ол сотқа шағым түсіруге шешім қабылдады.

— Қазір су ағып кеткендіктен, үйдің барлық жүк көтергіш қабырғалары бір-бірінен алыстап кетті. Барлық бұрыштарда екі саусақтың қалыңдығындай жарық пайда болды. Көгеруді жеңу мүмкін емес, ол барлық жерде шығуда. Үйде тұру қауіпті, оның құлау қаупі бар. Мен комиссияның шешімін қайта қарауға ниеттімін, маған басқа тұрғын үй берілсін, – деді Даулетьяров.

Качура Вероника Петровна күйеуімен бірге «Вишенка» бақша қоғамында тұрды. Сәуір айында олардың саяжай үйі су астында қалды, содан кейін ток сымдары тұйықталып, өртеніп кетті.

Екі қабатты үйден тек қабырғалар қалды-ішінде бәрі өртеніп кетті.

Әйелдің айтуынша, үйде техникалық тексеру бірнеше рет жүргізілген. Бірақ нәтижесінде отбасы қолына ешқандай қорытынды алған жоқ-үй тұруға жарамды ма немесе бұзуға жарамды ма. Вероника Качураның да, күйеуінің де басқа мүлкі жоқ.

Бірақ комиссия ақыры отбасына жаңа тұрғын үй беруден бас тартты-оларда жерге акт жоқ.

– Біз өз саяжай үйімізді 2017 жылы ауыл шаруашылығы жерін жеке меншікке ресімдеуге мораторий қолданылған кезде сатып алдық. Сондықтан қала әкімдігінде жер актісі бізге ресімделмеген. Адвокаттар бізге жоғалған тұрғын үйдің орнына баспана алу үшін сотқа жүгінуге кеңес береді, бізде басқа жол жоқ, – деп Вероника Качура өз тарихымен бөлісті.

«ОА» журналистері Орал әкімінің орынбасары Азамат Халеловпен кездесіп, су тасқынына қарсы комиссияның жұмысы және әкімдік су басқандардың орнына жаңа тұрғын үй беруден бас тартқаннан кейін қазір баратын жері жоқ жазғы тұрғындар туралы әңгімелесті.

(Қала әкімдігі бас тарту туралы түсініктеме беру үшін редакциядан «ОА» — ға жүгінген жазғы тұрғындар туралы мәліметтерді алдын ала талап етті).

Қала әкімінің айтуынша, су тасқынынан зардап шеккен жазғы тұрғындардан саяжай үйлерін су басу фактісі бойынша 10 492 өтініш түскен.

Олардың 3000-нан астам отбасында осы суға батқан саяжайлардан басқа тұрғын үй жоқ.

Нәтижесінде бұзуға жататын 2500 үй анықталды.

454 саяжай жөндеуге жарамды деп танылды.

Олардың иелері мемлекеттен жөндеу жұмыстарын жүргізуге ақша алды (жалпы сомасы 1,4 млрд теңге).

Су тасқынына қарсы комиссия 1700 отбасын жарамсыздардың орнына жаңа тұрғын үй алуға таңдап алды.

1310-нан астам отбасы жаңа пәтерлерге кілттер немесе ордерлер алды.

800 отбасы су тасқынына қарамастан жаңа тұрғын үй алудан бас тартты. Неліктен бұлай болды?

— Құжаттарды егжей-тегжейлі тексеру барысында техникалық қалыпты жағдайда екінші тұрғын үйі табылған азаматтар негізінен бас тартты. Сондай – ақ саяжайларда нақты тұрғылықты жерін растай алмаған отбасылар да бас тартты, — деп жауап берді Азамат Халелов.

Өткен аптаның соңында Орал эвакопункттерінде 800 адам (бұл 200-ден астам отбасы) тұрып жатыр.

Бұл адамдардың 650-ден сәл астамы (бұл 150-ден астам отбасы) жаңа тұрғын үйге ордерлері бар. Олар қоныстану үшін жаңа пәтерлерінде жөндеу жұмыстарының аяқталуын күтуде.

– Қазір құрылыс салушылар Молдашев көшесі, 23, Самал көшесі, 86, Орақбаев көшесіндегі көпқабатты үйлердегі пәтерлерді әрлеуді жүргізуде. Бұл үйлердегі пәтерлердің кілтін жазғы тұрғындар 12-15 тамызда алады, — деп түсіндірді Азамат Халелов.

Қазір қала әкімдігі «Жұлдыз», ПДП – 1, Зачаганск шағын аудандарында жазғы тұрғындарға – көп балалы отбасыларға және мүгедек балаларды тәрбиелеп отырған отбасыларға арналған 374 бір пәтерлі тұрғын үйдің құрылысын жүргізуде.

Әкімнің орынбасары 20 тамызға дейін су тасқынынан зардап шеккен оралдықтардың алғашқы отбасылары жаңа үйлерге қоныстана бастайды деп уәде берді.

Ол бұл үйлердің құрылысын аяқтауды күткен жазғы тұрғындардың көпшілігі эвакуациялық пункттерде емес, пәтерлерде тұратынын атап өтті.

– Біз жазғы тұрғындарды қоныс аударуға дайындап жатырмыз. 6 тамызда пәтерлерге ордерлері бар адамдар ортақ асханаларда тамақ дайындап, өз үйлеріне кетуге дайындалуы үшін қалалық бюджет есебінен ыстық тамақты алып тастау туралы шешім қабылданды. Жалпы, оқу жылы басталар алдында косметикалық жөндеу жүргізу үшін біз барлық жазғы тұрғындарды 17-20 тамызға дейін студенттік жатақханалардан шығаруымыз керек, – деді Азамат Халелов.

Ол қазір эвакуациялық пункттерде жарамсыз деп танылғандардың орнына баспана алудан ресми түрде бас тартқан 42 отбасы (бұл 150-ден аз адам) тұратынын атап өтті. Қазіргі уақытта бас тартушылардың тағы 80-ге жуық отбасы пәтерлерде тұрады.

— Адамдар эвакуациялық пункттерден қарапайым себеппен кетпейді-олар мемлекет оларға назар аударады және жоғалғанның орнына баспана сатып алуға көмектеседі деп үміттенеді. Олардың көпшілігінің баратын жері жоқ, – деді қала әкімінің орынбасары. – Олардың арасында үйлерін туыстарына немесе ата-аналарына рәсімдегендер де бар. Шын мәнінде, кейбіреулері саяжайларда өздері тұрды, бірақ құжаттарға сәйкес енді біреулерінде қалада баспанасы бар басқа иелер тұрды.

Редакцияға жүгінген жазғы тұрғындарға қатысты Азамат Халелов Алла Горлованы қуантуға асықты: оның өтінішін су тасқынына қарсы комиссия қайта қарап, әжесінің үйі апатты деп танылғанын ескеріп, нәтижесінде отбасына жаңа баспана беру туралы шешім қабылдады (!)

— Жазғы тұрғындардың бір бөлігінде осындай жағдай болды. Біздің тізім бойынша 200-ге жуық отбасымыз бар, олар қалаға шалғай ауылдардан тұрып, жұмыс істеуге келді, ауылдарда 1920-1960 жылдардағы үйлерді қалдырды. Бұл үйлер әлдеқашан қираған, оларда тұру мүмкін емес. Бірақ ХҚКО дерекқорындағы құжаттар бойынша олар өтініш берушілердің жылжымайтын мүлкі ретінде тізімделеді. Бұл үйлерде бұзу актілері, апат туралы техникалық қорытындылар жоқ. Біздің жазғы тұрғындар осындай жағдайға тап болған кезде, олар туған ауылдарына барып, техникалық сараптамаға тапсырыс беріп, үйлерін апатты деп тануға мәжбүр болды. Нәтижесінде олар су басқан саяжайлардан басқа, басқа мүліктері жоқ екенін дәлелдеп, жаңа пәтерлер ала алды, – деп түсіндірді Азамат Халелов.

Әкімнің орынбасары жазғы тұрғындардың жеткілікті санында саяжайларға құқық белгілейтін құжаттар – техпаспорттар, жерге мемлекеттік актілер жоқ екенін атап өтті. Су тасқынына қарсы комиссия өтініш берушілерден бау — бақша серіктестіктерінің төрағаларынан анықтаманы, отбасы мүшелерін емханалар мен мектептерге бекітуді талап етуге, отбасының жыл бойы өз саяжайында тұрғанына көз жеткізу үшін бірнеше жыл ішінде газ-су төлемдері туралы түбіртектерді қарауға мәжбүр болды.

– Мемлекет егер жазғы тұрғындарда үйге техникалық паспорт болмаса, онда олардың өтініштерін жерге мемлекеттік акт негізінде қарау керектігін ескертті. Егер жерге мемлекеттік акт болмаса, онда олардың өтініштерін «Гашық сапары Қазақстан» спутниктік түсірілімдері негізінде, сондай – ақ мектептерден, медициналық ұйымдардан, БАҚ қоғамдары төрағаларынан отбасының саяжайда тұрақты тұратынын растайтын анықтамаларды бекіту негізінде қарау керек, — деп атап өтті Азамат Халелов.

Комиссия бұрынғы полиция қызметкері Сергей Шляпин мен Вероника Качураның су басқан саяжайының орнына тұрғын үй алу туралы өтініштерді қайта қарайды деп уәде берді.

«Зенит» қоғамынан редакцияға жүгінген жазғы тұрғын Асхат Дәулетьяровқа қала әкімінің орынбасары ТКШ бөліміне қайта техникалық сараптама жүргізуге өтінішпен қайта жүгінуді, сондай – ақ су тасқынынан келтірілген залалды өтеу жөніндегі өтінішті қайта қарау үшін сотқа өтініш беруді ұсынды.

— Бізде жөндеуге бөлінген сомамен келіспейтін жазғы тұрғындардың бірнеше отбасы бар. Олар техникалық сараптамадан өткеннен кейін үйдің қабырғалары құлай бастады, іргетасы отырған. Менің ойымша, бұл жағдайды түсіну керек, өйткені су түскеннен кейін үй өзінің техникалық сипаттамаларын өзгерте алады, — деп түсіндірді Азамат Халелов.

Бірқатар өтініш берушілерде, оның айтуынша, саяжай үйінен басқа, ауданы 30 шаршы метрге дейінгі жатақханаларда бөлмелері бар. Қазір қала әкімдігі 100 шаршы метрлік жеке саяжай үйінде 5-6 баламен тұратын көпбалалы отбасыларға көмек береді.

Мемлекет оларды қамқорына алды және жақын жатақханаларға оралмас үшін су басқан саяжай үйлерінің квадратурасына сүйене отырып, пәтерлер сатып алуды қарастырды.

Бірқатар өтініш берушілердің ата-аналарының өсиеттері бойынша ата-аналарының жылжымайтын мүліктерінде үлестері бар. Мемлекет шешім қабылдады: егер бұл үлес 30% — дан аз болса, онда бұл жазғы тұрғындар су тасқынынан кейін саяжай үйі апатты деп танылса, жаңа тұрғын үй алуға құқылы.

– Осы жаңалықтардың арқасында көптеген жазғы тұрғындар су басқан тұрғындардың орнына жаңа баспана ала алды. Қазір бізде бас тартқан 120-дан астам отбасы баспанасыз қалды. Олардың арасында Серікқали Жүсіповтың отбасы бар. Біз оларды эвакопункттен шығармаймыз. Адамдар қиын жағдайға тап болғанын түсінеміз-құжаттарға сәйкес олардың екінші баспанасы бар, іс жүзінде олардың балалары мен немерелері сонда тұрады. Заң бойынша комиссия Жүсіпов пен басқа да жазғы тұрғындарға жаңа баспана бере алмайды, — деп түсіндірді Азамат Халелов. – Біз қазір «Асар өмір», «Бетперде киген адам»қайырымдылық қорларына жүгіндік. Бей – жай қарамайтын азаматтар арасынан демеушілер есебінен қиын жағдайдағы жазғы тұрғындар үшін 10-нан астам үй сатып алдық-заң бойынша біз оларға баспана сатып ала алмаймыз, бірақ іс жүзінде олардың баратын жері жоқ.

Қазір эвакопункттерде немесе пәтерлерде тұратын, бірақ мемлекеттің қолдауымен баспана алмаған отбасылардың тізімін Орал әкімдігі су тасқынынан кейін ештеңесі қалмаған отбасыларға жеке көмек көрсету үшін қайырымдылық қорларына тапсырды.

Людмила КАЛАШНИКОВА

Темірлан Иманғалиевтің және жазғы саяжай тұрғындарының жеке мұрағатының суреттері мен бейнелері