Қаңғыбас иттерді ұстайтын арнайы мемлекеттік орын ашыңыз — Орал қаласының зооқорғаушылары билікке қаңғыбас иттердің тобымен күресудің жолдарын ұсынды

Жыл басынан бері қаланың 1200-ден астам тұрғынына иттер шабуыл жасады, олардың 950-ін қаңғыбас иттер қауып алды. Үй жануарларын қорғаушылар дабыл қағуда-Орал көшелеріндегі иттер көбейіп келеді – жеке баспаналар енді көшеге тасталған күшіктер мен ересек иттердің ағынымен күреспейді-олардың күштері, тамақтары, бөлмелері жетіспейді. Билік мойындайды: қаңғыбас жануарлар көп, бірақ олардың барлығын чиптеу және бюджетте зарарсыздандыру үшін ақша жоқ. Тәуелсіз ветеринарлар ескертеді: егер сіз дәл қазір мәселені шеше алмасаңыз, онда суық ауа райында иттердің аш тобы адамдарға шабуылдай бастайды.

19 қарашада қоғам белсенділері зооқорғаушылардың, Орал әкімдігі өкілдерінің, қала мен облыстың ветеринарлық қызметтерінің, депутаттар мен бей – жай қарамайтын тұрғындардың қатысуымен қалада қаңғыбас жануарлар мәселесін қалай шешуге болатынын талқылау үшін «дөңгелек үстелге» жинады.

Кездесу модераторлары-Әлия Салиева мен Тамара Еслямова жиналыстың нәтижесі жұртшылықтан билікке ұсыныстар әзірлеу болуы керек екенін бірден атап өтті: асыл тұқымды қаңғыбас жануарлардың жабайы санын шектеу үшін қандай шаралар қабылдау керек?

Үй жануарларын қорғаушылар қаңғыбас иттердің еш жерден шықпағаны туралы көп айтты. Күн сайын олар қоқыс алаңдарында, бұрылыстарда жаңа туған күшіктердің пайда болуын бақылайды-оларды қандай да бір себептермен жануарларды ұстағысы келмейтін қала тұрғындары көшеге тастайды. Орал қаласында су тасқынынан кейін қала көшелеріне көшкен ересек иттердің саны өсуде-оларды су басқан саяжай үйлеріндегі иелері тастап кетті.

Алтынай Бақтығалиева өзі ауырса да кездесуге келді-7 айдан бері оның ұлы үйде-иттердің дүрбелең қорқынышына байланысты көшеге шықпайды. 13 жасар балаға көктемде үш рет жануарлар шабуыл жасады және олардың қабуынан кейін екі рет ота жасалды.

Отбасы «Мұнай базасы» ауданында тұрады. Жасөспірім №26 мектепте оқиды.

Әйел 2024 жылдың сәуірінде ұлының мектептен оралғанын айтып, Шамов көшесіндегі дүкенге тоқтауға шешім қабылдады. Онда оған ит шабуыл жасап, оны құлатты.

Иттің үргеніне басқа иттер қосылып, жасөспірімді тістей бастады. Ол керемет түрде аман қалды-адамдар дүкеннен баланың айқайына жүгіріп шығып, жануарларды қуып жіберді. Ауруханада баланың денесіндегі жаралар тігілді.

— Бірінші шабуыл жасаған ит қаңғыбас емес. Оның қожайыны бар, бірақ бұл адам ешқандай жаза алмады. Билік иттердің иелеріне ешқандай шара қолданбайтындығына ашуланамын, бұл оларды қалада байлаусыз жүруіне мүмкіндік береді. №26 мектептің жанында қаңғыбас иттер мен қожайындары бар иттердің тобы жүреді. Менің ұлым иттердің шабуылынан кейін олардан қорқады. Біраз уақыттан кейін оған тағы бір ит шабуыл жасады, ол қорқыныштан жолға шығып, көліктің астына түсті. Кейінірек оны тағы бір ит аяғынан тістеп алды. Қазір менің ұлым үйден шықпайды, сабақпен үйде айналысады. Бірақ күн сайын №26 мектепке баратын басқа да балалар бар, ол жерде иттер аз болмайды, – деп бөлісті Алтынай Бақтығалиева.

БҚО ветеринария басқармасының талдау, болжау, ветеринариялық есепке алу және лицензиялау бөлімінің басшысы Берік Иралиев Орал қаласында осы жылдың басынан бері 2368 қаңғыбас жануар ұсталғанын, оның 1314-і биостерилизацияланғанын және қайтадан тіршілік ету ортасына жіберілгенін, қалған 1054-і осы жануарлардың агрессиясына қатысты азаматтардың өтініштері негізінде өлтірілгенін хабарлады.

– Биыл қаңғыбас иттердің шабуылының екі өте резонансты жағдайы болды. Осы қазан айында Ақсайда кішкентай 5 жасар қызды қаңғыбас ит тістеп алды. Бала жарақатпен аудандық аурухананың реанимациясына түсті. Сол айда Орал қаласында қаңғыбас иттер Зачаганск шағынауданының тұрғынынан 100 – ден астам қойды талап, өте үлкен материалдық шығын келтірді, — деді БҚО жел басқармасының өкілі. Оның айтуынша, «109» бірыңғай қызметіне 2024 жылдың басынан бастап адамдарға қауіп төндіретін қараусыз қалған иттерге қатысты 1288 қоңырау түскен.

Ветеринария басқармасына Орал тұрғындарынан қаңғыбас иттерге 277 жазбаша шағым түсті.

— Бізге мектеп директорлары үнемі жазады-иттер қаланың 32 мектебінде балалардың жолында жүреді, Оралдағы 23 балабақшада қаңғыбас жануарлардың балаларға шабуыл жасау қаупі бар, — деп атап өтті Берік Иралиев. — Мәселені шешу қажет. Қазіргі уақытта «Жануарларға жауапкершілікпен қарау туралы» заң иттерді өлтіруге мүмкіндік бермейді. Тек азаматтардың өтініштері бойынша агрессивті иттерді атуға болады. Қылмыстық кодексте «Жануарларға қатыгездік туралы» бап бар, онда бұзушыларға қатысты үлкен санкциялар қарастырылған-120 АЕК-тен астам айыппұл немесе 30 тәулікке дейін әкімшілік қамауға алу.

Облыстық басқарманың өкілі жыл басынан бері Оралда 1214 адамды жануарлар қауып алғанын айтты (оның 955 — і қаңғыбас иттердің қабуы).

Ирина Рыскина, «ZOO Doctor» ветеринарлық орталығының өкілі, ветеринар, кездесу барысында билік үй және көше иттерін есепке алу мен сәйкестендіруді реттемейінше, қала қаңғыбас жануарлар мәселесін шешпейтінін айтты. Ауланы аралау, иттердің бас-басына чиптеу қажет. Әрбір жануарға біреу жауап беруі керек-иелері, зообақшылар, еріктілер, итті зарарсыздандырып, оны көшеге шығарған қала билігі.

-Егер олар біреуді тістеп алса, зарарсыздандырылған және сыртқа шығарылған қаңғыбас иттер үшін кім жауапты болуы керек? Қала билігі олар үшін жауап беруі керек, — деді Ирина Рыскина. — Иттер зарарсыздандырылғаннан кейін көшеге оралмауы керек. Үй жануарларын қорғаушылар иттерді зарарсыздандырудан кейін тіршілік ету ортасына жіберетін елдерге қалай жүгінсе де, бұл бізге сәйкес келмейді. Бізге иттермен бірге көшеде қаңғыбас жануарлар еркін өмір сүретін Түркиядағыдай әрекет ету ұсынылады. Бірақ бұл ел жұмсақ климат аймағында, иттер қар астында тамақ іздемейді, қыста қатты аязда қатып қалмайды. Түркияда мемлекет еріктілер емес, зарарсыздандырудан кейін босатылған қаңғыбас иттерді тамақтандырады. Олардың көшеде қоректендіргіштері бар, олардың иттері тойған, сондықтан агрессивті емес.

Ветеринар қазір қала маңында құстар жоғалып кеткенін атап өтті-аңшылар бұл қаңғыбас иттер барлық жануарларды – балпақтардан қояндарға дейін жойғанын айтады.

– Өздеріңіз көріп отырсыздар, біздің қаладағы аш иттер азық-түлік іздеп топтасып жатыр. Ветеринар ретінде айтайын: иттердің кез-келген тобы қауіп төндіреді, өйткені олар жыртқыштар, оларда инстинкттер бар. Енді бізге иттерді заңды түрде өлтіруге болмайды деп айтылады, өйткені бұл жануарларға деген адамгершілікке жатпайтын көзқарас. Бірақ топтасып, адамдарға қауіп төндіретін агрессивті жануарларды атуға тура келеді. Өйткені, егер аш иттер ересек адамға, тіпті балаға да шабуыл жасауды шешсе, онда олар оны міндетті түрде талайды, – деп қорытындылады Ирина Рыскина.

Жиналғандар облыстық ветеринариялық басқарма өкіліне қаржыландыруға қатысты сұрақтар қойды: иттерді аулауға және зарарсыздандыруға қандай сомалар бөлінеді, неге Орал тұрғындары бұл ақшаны игерудің әсерін көрмейді?

Берік Иралиев 2024 жылы облыс бойынша агрессивті иттерді аулауға, зарарсыздандыруға және өлтіруге 68 млн теңгеден астам қаражат бөлінгенін айтты. Оның ішінде Орал қаласы бойынша-28,9 млн теңге (МЖӘ шарттарын ескере отырып).

– Қазір Қазақстанның барлық қалаларында қаңғыбас жануарлардың проблемасы бар. Жануарлардың саны артып келеді. Стерильденген иттер тіршілік ету ортасына оралады, сонымен қатар тастанды, зарарсыздандырылмаған жануарлардың саны артып келеді. Демек, қаңғыбас жануарлар санының өсуі. Иттер жылына бір-екі рет 6-8 күшік әкеледі. Бізде көптеген жазғы саяжайлар бар, онда иелері зарарсыздандырылмаған иттерді ұстайды. Біз оларды жануарларды зарарсыздандыруға мәжбүрлей алмаймыз», — деп түсіндірді ол.

— Орал деректер базасында чиптелген жануарлар қанша? -деп, зооқорғаушылар сұрады.

Ольга Бахтеева, «Шанс лига жануарларды қорғау» қорының құрылтайшысы, «Оралдың ізгі жүрегі» зообақылау ұйымының өкілі, чиптер арқылы қалада қараусыз жүрген иттердің иелерін тауып, олардың иелеріне айыппұл салу үшін жануарларды жаппай чиптеу қажет деп ойлады.

— Біз билік органдарының күш-жігерін хайуанаттар бағымен біріктіріп, полициямен бірлесіп рейдтер жүргізіп, байлаусыз бос жүретін иттердің иелерін жазалауымыз керек. Жануарларды зарарсыздандыруға келетін болсақ, бізге жылдық жоспар қажет. Бақылаусыз көбеюді болдырмау үшін қанша ит зарарсыздандырылуы керек екенін бюджетті есептеу керек. Аудандарда қаңғыбас жануарларды зарарсыздандыру үшін бізге мобильді ветстанциялар қажет, — деді Ольга Бахтеева.

Орал қалалық ветеринариялық станциясының директоры Ерлан Ищанов қалада иттерді зарарсыздандыру үшін жылына 15 млн теңге бөлінетінін түсіндірді. Бұл ақшаға Ветстанция мамандары 1730 қаңғыбас жануарларды ұстап алып, зарарсыздандырды. Бұл ретте қала бойынша барлығы 25 мыңнан астам қаңғыбас иттер бар. Бөлінген ақша жануарлардың көп бөлігін зарарсыздандыру үшін жеткіліксіз.

«Өмір үшін» жануарларды қорғау қоғамының төрағасы Юлия Осиновская барлық үй жануарларын қорғаушылардың атынан қаңғыбас иттерді зарарсыздандыру мәселені шешпейтінін айтты.

Адамдар зарарсыздандырылмаған жануарлар тұратын аулаларынан жаңа туған күшіктерді көшеге тастауды жалғастырады.

Қораптарда 5-7 күшікті қоқыс алаңдарына лақтырып, баспаналарға лақтырып, өз аулаларынан көшеге тастайтын жануарлардың иелері үшін жаза жоқ болғандықтан.

— Біз жануарларды жаппай зарарсыздандыруымыз керек, — деді Юлия Осиновская. Ал оның әріптестері билікке бюджет есебінен біржолғы акция – үй иттерін аулада зарарсыздандыру нұсқасын қарастыруды ұсынды, өйткені барлық отбасыларға бұл процедураның құны 11 мың теңгеден және одан жоғары емес.

Бұл зооқорғаушының екінші ұсынысы-Қазақстанның әр қаласында мемлекеттік қаңғыбас иттерді уақытша ұстайтын арнайы орын қажет.

– Біз көптеген жануарларды жалғыз жеңе алмаймыз. Бізге үнемі иттерді тастап кетеді, олардың барлығын ұстауға, емдеуге мүмкіндігіміз жоқ. Біз барынша тырысқанымызбен, қалалық бюджеттің көмегі бізге өте қажет, — деді Юлия Осиновская.

— Қаңғыбас иттерге арналған баспана туралы бізде оны салу туралы ойлар бар. Қаңғыбас иттерге арналған баспана салу бойынша жобалау – сметалық құжаттама жасау үшін – 2,5 млн теңге қаражат бөлінді. Круглоозернойда жер және ескі ветеринарлық пункт бар. Егер бізге бюджеттен ақша бөлінсе, онда қаңғыбас иттерге арналған қалалық питомник салуды жоспарлап отырмыз. 720 итке арналған баспана, — деп жауап берді Берік Иралиев.

Қала әкімінің орынбасары Аслан Тапишев қаңғыбас иттердің проблемасы өткір екенін мойындады.

— Жағдай қиын. Қала тұрғындарының қаңғыбас иттерге шағымдары көп. Иттер тобы-қала тұрғындары үшін нақты қауіп. Адамдарға шабуыл жасау фактілері бар. Біз қалалық ветстанциямен бірлесіп жұмыс істейміз. Қалалық ветстанцияның жұмысын күшейту үшін қаңғыбас иттерді аулау бойынша рейдтер жүргізу үшін үш автокөлік сатып алуға қосымша ақша бөлінді, — деп атап өтті қала әкімінің орынбасары.

Аслан Тапишев зооқорғаушыларға олардың барлық ұсыныстарын қабылдауға және жақын арада Орал көшелеріндегі қаңғыбас жануарлар бойынша шешім табу үшін олардың ең белсенділерімен бірлесіп жұмыс тобын құруға дайын екендіктерін сендірді. Людмила КАЛАШНИКОВА

Фото Темірлан Иманғалиев

ТАҚЫРЫП БОЙЫНША ОҚЫҢЫЗ: Орал тұрғындары қаңғыбас иттерді жаппай атуды байқады

Оралда белгісіз жыртқыш қорада тұрған жүз қойды қырып кеткен

Орал қаласы тұрғынының қойын иттер тағы да қырып кетті

Ақша игеріліп жатыр-иттер көбеюде: Орал қаласында билік нені дұрыс істемеуде?