Сатып алудың орнына жалға алу: инвестор БҚО бюджетіне 6,7 млрд теңге қайтармайды, бірақ аэровокзалды пайдаланғаны үшін төлейтін болады

Әуежайдың жаңа жолаушылар терминалын қайта жаңартуға салынған КПО б.в.компаниясынан 6,7 млрд. теңге әлеуметтік инвестициялар облыс бюджетіне қайтарылмайды. Сенімгер алдағы 10 жылда бұл терминал ғимаратын сатып алудан бас тартты. Бірақ әуежайды жаңғыртуға шамамен 10 млрд. теңге салып, терминал үшін жалдау ақысын төлеуге келісті.

«Aqjaiyq» ӘКК және «Орал «халықаралық әуежайы» ЖШС маусым айында жаңа шартқа қол қояды, — деп хабарлады Облыстың кәсіпкерлік басқармасынан «Орал апталығына». Басқарма төрағасының орынбасары Қазбек Ұзықанов алдағы күндері қол қойылатын шарттағы талаптардың егжей-тегжейін айтып берді.

Анықтама: «Аqjaiyq «ӘКК» АҚ директорлар кеңесінің 2018 жылғы 5 қаңтардағы шешімімен ӘКК «Орал қаласының халықаралық әуежайы терминалының ғимаратын қайта жаңарту және жаңғырту» инвестициялық жобасына қатысуы мақұлданды. Осы жобаны іске асыру шеңберінде ӘКК мен «Орал» халықаралық әуежайы » ЖШС арасында 2018 жылғы 15 наурызда бірлескен қызмет туралы шарт жасалды.

Шарттың талаптарына сәйкес әуежай жер учаскесі бар терминал ғимаратын әуежай мүлкінің жалпы санынан тәуелсіз жылжымайтын мүлік объектісіне бөліп, осы объектіні ӘКК-ге 452 млн теңгеге сатты.

ӘКК КПО б.в. компаниясынан өңірді дамытуға әлеуметтік аударымдар есебінен әуежай терминалын қайта жаңартуды және жаңғыртуды жүзеге асырды.

Осыдан кейін 2022 жылғы 06 сәуірде терминалды «Орал «халықаралық әуежайы» ЖШС сенімгерлік басқаруға 2025 жылғы 01 шілдеге дейін үш жыл мерзімге берді. Бұл ретте терминалға жеке меншік құқығы «Аqjaiyq» ӘКК » АҚ-да қалды.

Терминал пайдаланылды. Бюджетке бір тиын да төленбеді

Қазбек Ұзықановтың айтуынша, «Aqjaiyq» ӘКК балансында әуежайдың жолаушылар терминалы ғана орналасқан. Құжаттарға сәйкес, ӘКК «Бүркіт» ЖШС-ден ескі әуежай терминалының ғимаратын 452 млн теңгеге сатып алған.

– Біз өз тарапымыздан терминалға салықтар, ЖСҚ әзірлеу түрінде 377 млн теңге салдық (85 млн теңге – жалпы сомадан-шамамен. ғимаратқа кіре берісте қосымша жабдықтар орнату, – деп түсіндірді Қазбек Ұзықанов.

Оның айтуынша, әуежайдың ұшу-қону жолағы стратегиялық нысан ретінде ҚР Азаматтық авиация комитеті мен БҚО бойынша жолаушылар көлігі және автожолдар басқармасының қарамағында.

Әкімшілік ғимараттар, әуежайдың айналасындағы үлкен жер учаскелері, перрон, такси жолы-мұның бәрі «Халықаралық Орал әуежайы» ЖШС-нің жеке меншігінде.

Жаңа терминалдың «Халықаралық Орал әуежайы» ЖШС-нің сенімгерлік басқаруында болғанына үш жыл бойы оның иелері бюджетке бір тиын да ақша төлемеді – атқарып отырған алаңы үшін жалдау ақысы түрінде де, ғимаратты сатып алу үшін қарызды өтеу ретінде де.

Неліктен бұлай болады?

Бастапқыда 2018-2024 жылдары жасалған шарт ӘКК-нің 2019 жылы терминалды сатып алатынын, оны қайта жаңартуға ЖСҚ дайындайтынын, құрылыс – монтаждау жұмыстарына мердігер анықталатынын және оны «Бүркіт» ЖШС — нің сенімгерлік басқаруына — «Орал «халықаралық әуежайы» ЖШС-нің акционеріне беретінін білдірді, — деп жауап берді Қазбек Ұзықанов.

– 2022 жылдың сәуірінде жаңа терминал салынды. Шарт бойынша 2000 жылдан 2025 жылға дейін сенімгерлік басқарудың үш жылы қарастырылған.

«Бүркіт» компаниясы терминал ғимаратын сатып алуға бөліп – бөліп төлеуді 25 жылға ұзартуды сұрады. Компания басшылығы олардың қаржылық қиындықтары бар екенін түсіндірді, олар ғимаратты бірден сатып ала алмайды. Нәтижесінде облыс әкімдігі оларды түсініп-терминал кейіннен «Орал «халықаралық әуежайы» ЖШС оны сатып алады деген шартпен сенімгерлік басқаруға берілді. Терминал үшін қарызды өтеу кестесі бастапқыда белгіленбеген. Үш жылдан кейін – 2025 жылы терминалды 6,7 миллиард теңгені бөліп-бөліп сату туралы шартқа қол қойылатыны туралы ғана айтылды, 25 жыл ішінде тең үлестермен.

Олар жергілікті кәсіпкермен келісім жазды. Орнына ресейлік инвесторлар келді

Бірақ 2022 жылдың жазында «Бүркіт» компаниясы «Орал «халықаралық әуежайы» ЖШС-ні ресейліктерге сатты.

Әуежай иелері өзгерді, бірақ терминалды сенімгерлік басқаруға беру шарттары өзгеріссіз қалды.

— Шарт «Бүркіт»ЖШС-нің сұрауына жасалды. Олар қайта құрудан кейін терминалды сатып алуға ақша жоқ екенін ашық айтты. Олар оны пайдалану үшін жалдау ақысын төлей алмайды. Әуежай жұмысын жалғастыру үшін терминал осы компанияға осындай шарттармен сенімгерлік басқаруға берілді: үш жыл бойы компания аяғына тұрып, содан кейін терминал үшін қарызды өтеу кестесі жасалады. Менің ойымша, ресейліктер біздің әуежайды сатып алды, өйткені олар сенімгер үшін керемет жағдайларды көрді – сіз үш жыл бойы терминалды пайдалана аласыз және бұл үшін ештеңе төлей алмайсыз. Содан кейін терминал үшін тағы 25 жыл бөліп төлеу керек, — деді Қазбек Ұзықанов.

Әуежайдың жаңа иесі оны басқарудың бірінші жылында әуежайға ақша салған жоқ. Және ештеңе жақсы жаққа өзгерген жоқ. ӘКК мен облыс әкімдігінің барлық талаптарына «Орал» халықаралық әуежайы » ЖШС басшылығы олар оның жұмысын жақсартуға асықпайды деп жауап берді, өйткені олар шешеді: олар әуежайда не өзгерткісі келеді, жоспарлар жасайды, оларды акционерлермен келіседі.

Ұзықанов былай дейді: облыс әкімдігімен бірлесіп ӘКК азаматтық авиация комитетінен бастап көлік министрлігіне дейінгі барлық инстанциялардың есігін қағуды бастадық.

– Біз облыс әкімдігімен, азаматтық авиация комитетімен келіссөздер жүргіздік және оларға сенімгердің әуежай терминалын өз басқаруына алғанымен келіспейтіндігімізді айттық, бірақ оған ешқандай ақша салмаймыз. Біз Орал әуежайының терминалын сенімгерлік басқаруға беру шарттарын қайта қарау қажет деп талап қойдық, өйткені 25 жылдан кейін ақшаның құнсыздануын ескере отырып, облыс бюджеті терминал үшін сенімгерден 4,8 млрд. теңге алады.

Бірінші қыста, әуежай сенімгерлік басқаруға ауысқан кезде, қыста ол екі апта бойы мүлдем жұмыс істемеді. Облыс әкімімен бірге әуежайға бардық. Ол жерде мұздың қалың қабаты болды-оны тазарту техникасы болған жоқ. Біз көлік министрлігіне бірнеше рет өтініш жаздық. Сол жерден әуежайдың жағдайын жақсарту үшін инвестормен жұмыс істеу керек деген хаттар келді. Бірақ бұл жазбаша ұсыныстардан кейін болған жоқ. Ал инвестор жақсартуларға бет бұрған жоқ.

Әкімдікпен және Министрліктермен келіссөздерге «Aqjaiyq» ӘКК » мамандары үш жыл өтті, -деді Ұзықанов.

Склярмен кездесті-жағдай өзгерді

Жағдай 2024 жылдың ортасында-«Орал «халықаралық әуежайы» ЖШС иелерінің ҚР премьер-Министрінің бірінші орынбасары Роман Склярмен кездесуінен кейін өзгерді.

-Скляр сенімгерге олардың әуежайдағы инвестициялық қызметін көрмейтінін ашық айтты-ғимарат пайдаланылады, бірақ оған ештеңе салынбайды және терминалды сатып алмайды. Вице-премьер ресейлік инвесторға егер олар Оралдағы әуежайда жұмыс істегісі келсе, оған ақша салуы керек екенін айтты. Сол сәттен бастап жағдай түбегейлі өзгерді, – деді «Аqjaiyq «ӘКК»төрағасының орынбасары.

Оның айтуынша, қазіргі уақытта инвесторлар «Орал» халықаралық әуежайына 2 миллиард теңге инвестиция салған.

Ұшу алаңына қызмет көрсету үшін жаңа мамандандырылған техниканы жаңартты, жолаушыларды тасымалдауға арналған траптар, тракторлар мен Камаздар, автобустар сатып алды. Әуежайда мүмкіндігі шектеулі жандарға арналған амбулифт пайда болды – ұшақтарға жатып қалған науқастарды немесе мүгедектер арбасындағы жолаушыларды отырғызу үшін. Әуежайда электронды ұшу-қону тақтасы іске қосылды (алдыңғы иесі осы экранға бағдарламалық жасақтама сатып ала алмады).

-Бұрын біздің әуежай қар жауған кезде, мұзды жаңбыр жауған кезде жабылатын. Әуежай иелері ұшу алаңының жай-күйін кәсіби бақылауға мүмкіндік беретін ұшу жолағына қызмет көрсету үшін арнайы техника сатып алды. Нәтижесінде-өткен қыста ауа райының қолайсыздығына байланысты авиарейстер тоқтатылмады, техника үздіксіз жұмыс істеуді қамтамасыз етуге мүмкіндік берді, — деп атап өтті Қазбек Ұзықанов.

Жаңа келісімшартта терминалды жалға алу туралы жазылған

Қазір «Aqjaiyq» ӘКК Орал әуежайының терминалын сенімгерлік басқаруға жаңа шарт дайындауда. ӘКК соңғы нұсқасын «Орал халықаралық әуежайы» ЖШС-мен алдағы күндері келісуді жоспарлап отыр. Тараптар оған 2025 жылдың маусым айының басында қол қоюы керек.

Шарттың негізгі ережелерін әзірлеу жөніндегі жұмыс тобының құрамында келіссөздерге тікелей қатысатын билік өкілдері бар. Бұл-БҚО әкімі Нариман Төреғалиев, БҚО әкімінің орынбасары Тілепберген Каюпов, облыстық жолаушылар көлігі және автожол басқармасының басшылығы, «Ақжайық» ӘКК, — деді Ұзықанов.

-Ескі келісім-шарт бойынша сенімгер әуежай терминалын 25 жылға дейін бөліп-бөліп сатып алады. Облыс әкімдігі мұндай сатып алу шарттарына келіспейді – және сенімгерлікпен басқарушыға терминалды үш жыл ішінде сатып алуды немесе 6,7 млрд. теңге мөлшерінде біржолғы төлем енгізуді ұсынды-яғни жаңа терминал құрылысына салынған әлеуметтік инвестицияларды КПО б.в. компаниясына қайтаруды ұсынды. Содан кейін әкімдік терминалды жалға алуды ұсынды. Нәтижесінде біз қазір «Орал халықаралық әуежайы Орал» ЖШС-мен жалдау шартын жасасуға тоқталдық.

Сонымен, жаңа шарттың талаптары бойынша халықаралық әуежайдың жолаушылар терминалы «Ақжайық» ӘКК АҚ балансында қалады.

Әуежай терминалын қайта жаңартуға салынған 6,7 млрд теңге әлеуметтік инвестиция облыс бюджетіне қайтарылмайды. «Орал» Орал халықаралық әуежайы » ЖШС бұл ақшаға терминал сатып алуға дайын емес. Олар әуежайды 10 жылдан астам ұзақ мерзімді жалға алады. Терминалды бюджетке пайдалану үшін жалдау төлемдері төленеді.

Бұл жылына шамамен 240 млн теңге, айына 20 млн теңге. Үш жыл ішінде жалдау ақысының мөлшерлемесі өзгермейді. Кейінгі жылдары ол инфляцияны ескере отырып индекстелетін болады.

Бұл сома, Қазбек Ұзықанов атап өткендей, әуежай кірістерінен шығарылды – олар кірістерді есептеу негізінде айына сонша төлей алады.

Бұдан басқа, «Орал «Орал халықаралық әуежайы» ЖШС шарт шеңберінде алдағы үш жыл ішінде әуежайды дамытуға шамамен 10 млрд теңге (барлық қажетті техниканы сатып алуға салынған 2 млрд.теңгені ескере отырып) салу ниеті туралы мәлімдеді. Бұл сомаға перрон, ұшу жолын жөндеу, әуежай аумағын қоршау кіреді.

Осы күзде әуежай иелері ұшу жолы мен перронды жөндеу жұмыстарын бастауға уәде береді.

–Бір жыл бұрын Астанада Роман Склярмен кездескенде, Атырау арқылы елордаға ұшуға тура келді.Ол жерге таксимен барып, сол жерден Астанаға ұшып кетті. Ол кезде күн сайын Орал қаласынан Астанаға тікелей рейстер болған жоқ. Қазір Орал қаласынан Астана мен Алматыға күн сайын рейстер бар. Әуежай директоры авиакомпаниялардың өкілдерімен, туристік компаниялармен өзекті бағыттар, сұранысқа ие рейстер бойынша үнемі кездеседі. Олар жаңа бағыттар-Грузия, Дубай-Орал қаласынан тікелей ұшып шығады, — деді «ОА»-на Қазбек Ұзықанов.

Анықтама.

2024 жылы «Орал «Орал халықаралық әуежайы» ЖШС үшін сәтті болды, ол төлеген салықтардың сомасына қарағанда-олар екі есеге жуық өсті, 248 млн-нан 419 млн-ға дейін. Компания болжамды пайданы 17.7 млн-нан 64 млн-ға дейін ұлғайтты.

Жыл сайын «Орал «халықаралық әуежайы» ЖШС мүлікті ұстау бойынша салық төлемдерін шамамен 80 млн теңге көлемінде төлейді.

Людмила КАЛАШНИКОВА